خودش مىباشد آگاه نمىكند ، در نتيجه مفاد آيه سلب كلى است . هر چند بعضى « 1 » از مفسرين اصرار ورزيده‌اند در اينكه مفاد آن سلب جزئى است ، و مىخواهد بفرمايد خداى تعالى تمامى غيب خود را در اختيار كسى قرار نمىدهد . و مؤيد گفتار ما ظاهر سياق آياتى است كه به زودى مىآيد . * ( « إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ » ) * اين استثنا ، استثناى از كلمه « احدا » است ، و جمله « من رسول » بيان جمله * ( « مَنِ ارْتَضى » ) * است ، در نتيجه مىفهماند كه خداى تعالى هر پيغمبرى از پيامبران را كه بخواهد به هر مقدار از غيب مختص به خود كه بخواهد آگاه مىسازد . پس اگر اين آيه را ضميمه كنيم به آياتى كه علم غيب را مختص به خداى تعالى مىداند ، مانند آيه شريفه « وَعِنْدَه مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ » « 2 » و آيه « وَلِلَّه غَيْبُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » « 3 » ، و آيه « قُلْ لا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّه » « 4 » اين نتيجه به دست مىآيد كه علم غيب به اصالت از آن خداست ، و به تبعيت خدا ديگران هم مىتوانند به هر مقدارى كه او بخواهد به تعليم او داشته باشند . پس مىتوان گفت كه آيات راجع به غيب كه يك دسته آن را مختص به خدا مىداند ، و دسته ديگر را در باره غير خدا هم ممكن مىداند ، نظير آيات راجع به ميراندن است ، كه يك جا آن را مختص خدا مىداند و مىفرمايد : « اللَّه يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ » « 5 » و يك جا آن را به ملائكه نسبت مىدهد و مىفرمايد : « قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 6 » و جايى ديگر آن را به رسل نسبت مىدهد و مىفرمايد : « حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْه رُسُلُنا » « 7 » ، پس توفى به اصالت منسوب به خداست ، و به تبعيت منسوب به ملائكه و يا به عبارتى رسل است ، چون ملائكه اسباب متوسطى هستند كه مسخر خدا و تحت فرمان اويند . * ( « فَإِنَّه يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَمِنْ خَلْفِه رَصَداً ) * . . . * ( عَدَداً » ) * ضمير « فانه » به خداى تعالى ، و ضمير « يديه » و « خلفه » به رسول ( ص )

--> ( 1 ) تفسير فخر رازى ، ج 30 ، ص 168 . ( 2 ) و نزد او است كليدهاى ناپيدا كه نداند آنها را جز او . سوره انعام ، آيه 59 . ( 3 ) غيب آسمانها و زمين از آن خداست . سوره نحل ، آيه 77 . ( 4 ) بگو كسانى كه در آسمانها و زمين هستند از غيب آگاهى ندارند جز خدا . سوره نمل ، آيه 65 . ( 5 ) خداست كه جانها را مىگيرد . سوره زمر ، آيه 42 . ( 6 ) بگو جان شما را ملك الموتى مىگيرد كه موكل بر شماست . سوره الم سجده ، آيه 11 . ( 7 ) تا زمانى كه مرگ يكى از شما فرا رسد فرستادگان ما جان او را مىگيرند . سوره انعام ، آيه 61 .